Ad
vv
LIVE
Thu, 20 Aug 2026
--°
Loading...
India

महिला आरक्षण बिल क्या है और अब तक क्या-क्या हुआ?

मोदी कैबिनेट ने महिला आरक्षण बिल को मंज़ूरी दे दी है. यह बिल पिछले 27 साल से लटका हुआ है. कैबिनेट का फ़ैसला सार्वजनिक तो नहीं हुआ है लेकिन केंद्रीय…

Sep 19, 2023
2 min read
महिला आरक्षण बिल क्या है और अब तक क्या-क्या हुआ?

Photo: The Media Times / Representative Image

T
The Media Times.Live
The Media Times

मोदी कैबिनेट ने महिला आरक्षण बिल को मंज़ूरी दे दी है. यह बिल पिछले 27 साल से लटका हुआ है. कैबिनेट का फ़ैसला सार्वजनिक तो नहीं हुआ है लेकिन केंद्रीय मंत्री प्रह्लाद सिंह पटेल ने ट्वीट कर इसकी जानकारी दी, हालांकि बाद में उन्होंने अपना ट्वीट डिलीट कर दिया. इसके बाद इस बात की चर्चा तेज़ हो गई कि सरकार विशेष सत्र में महिला आरक्षण बिल पेश कर सकती है.

महिला आरक्षण बिल सोमवार को लोकसभा में भी चर्चा में रहा. प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी ने पुराने संसद भवन में अपने अंतिम भाषण में कहा कि दोनों सदनों में अब तक 7500 से अधिक जन प्रतिनिधियों ने काम किया है, जबकि महिला प्रतिनिधियों की संख्या करीब 600 रही है. उन्होंने कहा कि महिलाओं के योगदान ने सदन की गरिमा बढ़ाने में मदद की है.

इसके बाद नेता प्रतिपक्ष अधीर रंजन चौधरी ने पिछले 75 सालों में कांग्रेस सरकारों के कामकाज़ का लेखा-जोखा पेश किया. इस दौरान सोनिया गांधी ने उन्हें महिला आरक्षण बिल की याद दिलाई थी.

क्या है महिला आरक्षण बिल

महिला आरक्षण बिल 1996 से ही अधर में लटका हुआ है. उस समय एचडी देवगौड़ा सरकार ने 12 सितंबर 1996 को इस बिल को संसद में पेश किया था. लेकिन पारित नहीं हो सका था. यह बिल 81वें संविधान संशोधन विधेयक के रूप में पेश हुआ था.

बिल में संसद और राज्यों की विधानसभाओं में महिलाओं के लिए 33 फ़ीसदी आरक्षण का प्रस्ताव था. इस 33 फीसदी आरक्षण के भीतर ही अनुसूचित जाति (एससी), अनुसूचित जनजाति (एसटी) के लिए उप-आरक्षण का प्रावधान था. लेकिन अन्य पिछड़ा वर्ग के लिए आरक्षण का प्रावधान नहीं था.

इस बिल में प्रस्ताव है कि लोकसभा के हर चुनाव के बाद आरक्षित सीटों को रोटेट किया जाना चाहिए. आरक्षित सीटें राज्य या केंद्र शासित प्रदेश के विभिन्न निर्वाचन क्षेत्रों में रोटेशन के ज़रिए आवंटित की जा सकती हैं.

इस संशोधन अधिनियम के लागू होने के 15 साल बाद महिलाओं के लिए सीटों का आरक्षण ख़त्म हो जाएगा.

RECOMMENDED FOR YOU

राहुल गांधी इव्हेंटची मिमिक्री केल्यानंतर कॉमेडियनने तीन शो रद्द केले, त्याला धमक्या मिळाल्याचा दावा
भारतSep 22, 2026

राहुल गांधी इव्हेंटची मिमिक्री केल्यानंतर कॉमेडियनने तीन शो रद्द केले, त्याला धमक्या मिळाल्याचा दावा

कॉमेडियन पुलकित मणी यांनी सांगितले की, इंदूरमधील राहुल गांधींच्या 'स्टुडंट्स की गूंज' कार्यक्रमात त्याच्या कामगिरीनंतर त्याला सतत धमक्या मिळत असल्याचा आरोप केल्यानंतर त्याने नोएडा, लखनऊ आणि कानपूरमधील आगामी शो रद्द केले.

The Media Times.Live News Desk
दानम नागेंद्र यांनी अपात्रतेविरोधात सर्वोच्च न्यायालयात धाव घेतली, 23 सप्टेंबर रोजी सुनावणी
भारतSep 21, 2026

दानम नागेंद्र यांनी अपात्रतेविरोधात सर्वोच्च न्यायालयात धाव घेतली, 23 सप्टेंबर रोजी सुनावणी

खैरताबादच्या माजी आमदाराने तेलंगणा उच्च न्यायालयाच्या पक्षांतरविरोधी कायद्याअंतर्गत अपात्रतेच्या आदेशाला आव्हान दिले आहे आणि सर्वोच्च न्यायालयासमोर तातडीने सुनावणी घेण्याची मागणी केली आहे.

The Media Times.Live News Desk
भटक्या जनावरांच्या निवाऱ्यांबाबत सर्वोच्च न्यायालयात NHAI याचिका, विशेष खंडपीठ या प्रकरणावर सुनावणी करणार
भारतSep 21, 2026

भटक्या जनावरांच्या निवाऱ्यांबाबत सर्वोच्च न्यायालयात NHAI याचिका, विशेष खंडपीठ या प्रकरणावर सुनावणी करणार

भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने देशभरात भटक्या गुरांसाठी आश्रयस्थान स्थापन करण्याच्या निर्देशांना आव्हान दिले आहे, आर्थिक आणि प्रशासकीय भार आणि स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि जिल्हा प्रशासनाने जबाबदारी हाताळली पाहिजे असा युक्तिवाद केला आहे.

The Media Times.Live News Desk
Podcast

The Media Times Daily — a 10-minute audio brief.

Hosted by our senior editors, every weekday morning.

Listen now
Video

Explainers, ground reports and long-form documentaries.

Original programming produced by The Media Times.Live studios.

Watch on YouTube